ΜΟΥΣΕΙΟ  ΕΚΔΟΣΕΙΣ   E-SHOP  ΑΡΘΡΑ    ΒΥΖΑΝΤΙΝΕΣ ΕΙΚΟΝΕΣ  ΒΥΖΑΝΤΙΝΟΙ ΥΜΝΟΙ
    
ΣΥΛΛΟΓΕΣ Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης

Κωδικός Αντικειμένου: 452
Αρ. Αντικειμένου Συλλογής: 14
Συλλογή: Ιερά Μητρόπολις Θεσσαλονίκης
Όνομα: Καθολικό της Μονής των Βλαττάδων
Τύπος: Ναός
Ρυθμός:
Κατηγορία: Ναός
Χρονολογία: 14ος αιώνας
Τοποθεσία: Θεσσαλονίκη
Ιδιοκτήτης:
Επιγραφές: « Σωτήρι Χριστ? τ?ν ?λων τ? δεσπότ? Νεώς σεπτός ο?τος ?γέρθη πάλαι Κρητ?ν ?π' ?νδρ?ν Βλαττέων τ?ν κτητόρων, ?φ' ?ν γε τ?δε τ? μον? το?πώνυμον. Ρυείς χρόν? δε, καί πεσών ?ν τ? μέρ(ει) ?κ δευτέρου ν?ν ?δ' ?νηγέρθη πόν?, σπουδ?, δαπάν? το? σεβασμιωτάτου Κ?ρ ?γνατίου τ?ς μον?ς ?γουμένου Καί τ?ν ?ν α?τ? συμβιούντων πατ(έ)ρ)ων) ?ν συνδρομ? μάλιστα το? Καυταντζόγλ(ου) ?ρχοντος ?ντως ε?κλεο?ς ?ωάννου, ?τ? πολύς μέν μισθός ?στ' ?ν τ? γέ? σύν π?σιν ?πλ(?ς) το?ς συνεργο?ς ττέλει, πλείων δέ πάντως (π;) τόλειος ?ν πόλ?». ?ν ?τει ΑΩΑ Σεπτεμβρ(ί)ου Κ.
Τεχνική:
Υλικό:
Διαστάσεις:
Κατάσταση:
Τρέχουσα θέση:
Ιστορικά Στοιχεία: Η μονή έλαβε το όνομά της από τους κρήτες κτήτορες αυτής Βλατάδες. Το επίθετο προήλθε από το επάγγελμα της οικογενείας, Βλατάς σημαίνει ο κατασκευάζων βλαττία (είδος υφάσματος). Από μεταγενέστερο σιγίλλιο του πατριάρχη Ιερεμία Β΄ συμπεραίνεται ότι η ίδρυση της Μονής ανάγεται επί πατριαρχείας Νείλου (1380-1388) ή κατ' άλλους όχι μετά τον Ιωάννη Κατακουζηνό (1347-1355). Από το αρχικό κτίσμα σώζονται το Ιερό και το μικρό παρεκκλήσι των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου νότιά του, το κεντρικό μέρος του ναού, το ευρισκόμενο κάτω από τον τρούλλο, καθώς και ο νότιος τοίχος της στοάς. Τα λοιπά μέρη ανακατασκευάσθηκαν κατά τις επισκευές του 1801 και του 1907.

Περιγραφή: Πάνω από το τέμπλο του ναού, στην ανατολική καμάρα του ναού υπάρχει οξυκόρυφο τόξο τουρκικής μορφής και στο βάθος της αψίδας μικρή αβαθής κόγχη, παρόμοια με αυτές που άνοιγαν οι Τούρκοι σε όσες εκκλησίες μετέτρεπαν σε τζαμιά για να δείχνουν προς την Μέκκα. Είναι πιθανόν ότι τα δύο αυτά στοιχεία αποτελούν αποδείξεις της ολιγοχρόνιας κατάληψης της Μονής από τους Τούρκους και της μετατροπής του ναού σε τζαμί. Η εξωτερική τοιχοδομία αποτελείται από ζώνες λίθων εναλασσόμενων με τεμάχια πλίνθων και παρουσιάζει αντιστοιχία με τους ναούς της περιοχής που χτίσθηκαν τον ίδιο αιώνα. Ο τρούλλος με τα επάλληλα τόξα είναι κατασκευασμένος εξ ολοκλήρου από πλίνθους. Σώζονται ελάχιστες τοιχογραφίες στον τρούλλο και σε άλλα δύο μέρη του ναού, οι οποίες είναι πολύ μεταγενέστερες. Αντίθετα, οι σωζόμενες στο παρακείμενο παρεκκλήσιο των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου είναι σύγχρονες ή λίγο μεταγενέστερες της ιδρύσεως του ναού, αλλά έχουν υποστεί σοβαρή φθορά. Αξιοσημείωτος είναι ο τρούλλος και ο τρόπος στηρίξεώς του επί των τοίχων, χωρίς τη χρησιμοποίηση κιόνων, τεχνική που δεν απαντάται σε άλλους ναούς της Μακεδονίας. Πρόκειται για τύπο που απαντάται σε παλαιότερα μνημεία της κεντρικής και νότιας Ελλάδας και ίσως εισήχθη από τις ιδρυτές της Μονής που κατάγονταν από την Κρήτη.